Հայաստանի տեխնոլոգիական էկոհամակարգը արագորեն զարգանում է. նոր սթարթափեր են ստեղծվում, ընդլայնվում և միջսահմանային համագործակցություն են ծավալում: Մինչ ականատես ենք լինում ոլորտի արագ աճին, իրավական ասպեկտները հաճախ անտեսվում են: Արդյունքում, շատ սթարթափեր անտեղյակ կերպով ենթարկվում են ռիսկերի, որոնք ի հայտ են գալիս ավելի ուշ, հատկապես շուկա մուտք գործելու, ներդրողների կողմից իրավական համապատասխանության գնահատման (due diligence) կամ վեճերի ժամանակ:
Ստորև ներկայացված են չորս իրավական խնդիրենր, որոնք հայկական սթարթափերը հաճախ անտեսում են և դրանցից խուսափելու եղանակները:
- Մտավոր սեփականության իրավունքներն անորոշ են կամ առկա չեն
Որոշ հայկական սթարթափեր ենթադրում են, որ իրենց արտադրանքի նկատմամբ ունեն մտավոր սեփականության իրավունքներ: Չնայած հաճախ նման արտադրանքը նրանց հիմնական ակտիվն է, իրավական առումով նրանք երբեմն սխալվում են:
Բնորոշ խնդիրներն են. մտավոր սեփականության փոխանցման գրավոր պայմանագրերի բացակայությունը կամ ֆրիլանսերների կողմից մտավոր գործունեության արդյունքի ստեղծումն՝ առանց այդ իրավունքների փոխանցման։ Իրավական համապատասխանության գնահատման ժամանակ ներդրողներն անմիջապես կընդգծեն դա:
Նման ռիսկից խուսափելու համար պարզապես անհրաժեշտ է կնքել պայմանագրեր, որով մտավոր գործունեության արդյունքի նկատմամբ բացառիկ իրավունքները կփոխանցվեն սթարթափին,աշխատանքային պայմանագրերում ներառել դրույթներ ծառայողական ստեղծագործության վերաբերյալ և անցկացնել տարեկան մտավոր սեփականության աուդիտներ՝ վստահ լինելու համար, որ պատշաճ մտավոր սեփականությունն առկա է։
- Թերի տվյալների պաշտպանություն
Հայաստանում գործում են անձնական տվյալների պաշտպանության օրենսդրությունը, և բացի այդ, Տվյալների պաշտպանության ընդհանուր կանոնակարգը (GDPR) կիրառվում է հայկական ընկերությունների նկատմամբ՝
- Եվրոպական Միությունում տվյալների սուբյեկտներ ապրանքների կամ ծառայությունների առաջարկի, կամ
- նրանց վարքագծի մոնիթորինգի դեպքերում, քանի դեռ նրանց վարքագիծը տեղի է ունենում Եվրոպական Միությունում (2016/679 կանոնակարգի 3(2) հոդված, GDPR):
Տարածված խնդիրներն են՝ գաղտնիության քաղաքականության բացակայությունը կամ հնացած ձևանմուշներով աշխատելը, օգտատիրոջ տվյալների մշակումն առանց համաձայնության կամ այլ իրավական հիմքերի և տվյալների մշակման պայմանագրերի բացակայությունը։
Սա կարող է հանգեցնել հաճախորդների հետ պայմանագրերի լուծման կամ տվյալների խախտումների համար պատասխանատվության։
Նման ռիսկից խուսափելու համար անհրաժեշտ է մշակել գաղտնիության քաղաքականություն և տվյալների մշակման պայմանագրեր, անցկացնել տվյալների քարտեզագրում՝ հասկանալու համար, թե ուր է փոխանցվում անձնական տվյալը, և վերապատրաստել անձնակազմին անձնական տվյալների մշակման վերաբերյալ։
- Հիմնադիրների միջև պայմանավորվածությունների բացակայություն
Շատ սթարթափեր սկսվում են ոչ ֆորմալ եղանակով՝ առանց համահիմնադիրների միջև հստակ համաձայնությունների։
Տարածված խնդիրներ կարող են լինել ընկերության ստեղծման մասին պայմանագրի կամ բաժնետիրական համաձայնագրի բացակայությունը և դերերի սահմանման ու բաժնետոմսերի չափերի սահմանման բացակայությունը։
Սա կարող է հանգեցնել վեճերի, որոնք կարող են խոչընդոտել հետագա ներդրումների ներգրավմանը կամ նույնիսկ հանգեցնել ընկերության լուծարմանը։
Նման ռիսկից խուսափելու համար անհրաժեշտ է պատրաստել ընկերության ստեղծման մասին պայմանագիր և/կամ բաժնետիրական համաձայնագիր, ինչպես նաև հենց սկզբից որոշել և փաստաթղթավորել որոշումների կայացման կարգը և ընկերությունից դուրս գալու կանոնները։
- Թերի կազմված պայմանագրեր հաճախորդների հետ
Սթարթափերը հաճախ աշխատում են օտարերկրյա հաճախորդների/գործընկերների հետ՝ օգտագործելով ընդհանուր ձևանմուշներ կամ հաճախորդի/գործընկերոջ կողմից տրամադրված պայմանագրեր՝ նույնիսկ առանց իրենց իրավաբանի վերանայման։ Ընդհանուր առմամբ, հաճախորդի/գործընկերոջ կողմից տրամադրված պայմանագրերը պատրաստված են լինում ի օգուտ հաճախորդի/գործընկերոջ։
Տարածված խնդիրները կարող են լինել այն, որ պայմանագրերում բացակայում են պատասխանատվության սահմանափակման և գաղտնիության վերաբերյալ դրույթները, չկա հստակ սահմանված աշխատանքի ծավալ կամ հանձնվող արդյունք։
Սա կարող է հանգեցնել ֆինանսական կորուստների կամ վեճերի։
Նման ռիսկից խուսափելու համար անհրաժեշտ է կնքել պորֆեսիոնալների կազմած կամ վերանայած պայմանագիրը, որը կներառի մտավոր սեփականության, գաղտնիության, հայտարարությունների և երաշխիքների, ինչպես նաև պատասխանատվության սահմանափակման վերաբերյալ դրույթներ՝ սթարթափերի համար բարենպաստ իրավական և բիզնես պայմաններով։
Եզրափակելով՝ հայկական սթարթափերը նորարար են և արագ աճող և իրավական ասպեկտները նույնքան կարևոր են, որքան տեխնիկական և ստեղծագործական ասպեկտները։ Այս չորս խնդիրների վաղ փուլում լուծումը կարող է պաշտպանել սթարթափի մտավոր սեփականությունը, օգնել ներդրումների ներգրավումը, նվազեցնել ռիսկերը, կանխել ծախսատար վեճերը և աջակցել միջազգային ընդլայնմանը։
Եթե ձեր ընկերությունը գործում է տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, ծրագրային ապահովման մշակման, արհեստական բանականության կամ թվային ծառայությունների ոլորտում, իրավական ասպեկտներին անդարդարձը պարտադիր է։